نقش هنر و هنرمند در زمانه جنگ | حضور میان مردم، سوژه و ایده را به هنرمند می دهد

خادم | شهرآرانیوز؛ جنگ به عنوان یک بحران انسانی که برخلاف بحران‌های طبیعی مانند سیل و زلزله، می‌تواند هم گستره وسیعی مانند یک یا چند کشور را به صورت مستقیم و غیرمستقیم درگیر کند و هم مدتی بسیار طولانی‌تر از بحران طبیعی ادامه داشته باشد، زیست معمول و عادی انسان‌ها و جامعه را مختل می‌کند و آسیب‌هایی عمیق و گاه جبران ناپذیر به مردمان یک سرزمین وارد می‌کند.

جنگ آن قدر زوایای پنهان و ریزودرشت دارد که هیچ وقت نمی‌شود همه آن‌ها را روایت کرد. اما هنر گاه می‌تواند گوشه و جزئی از آن کل را به تصویر بکشد و برجسته کند تا نشان بدهد که چرا جنگی رخ داد یا جنگ چه به روزگار انسان‌ها می‌آورد. 

چه در ادبیات و چه در سینما و تئاتر، جنگ همیشه یک سوژه مهم برای هنرمندان بوده است، حتی هنوز می‌بینیم که نویسندگان یا فیلم سازان، آثاری را با محوریت جنگ‌هایی می‌نویسند و می‌سازند که چند دهه یا حتی چند هزاره پیش رخ داده است. گاه، اما جنگ یا تبعات آن با فاصله‌ای بسیار کم، راه به سینما پیدا می‌کنند. 

نزدیک‌ترین نمونه آن به ما، جنگ دوازده روزه است. اکنون کشور، درگیر تهاجمی دیگر و البته وسیع‌تر است و این باز خواه ناخواه سوژه‌هایی به هنرمندان می‌دهد تا از نگاه خود -با فاصله‌ای نزدیک به واقعه یا دور از آن- آثاری خلق کنند. آنچه در ادامه می‌آید، صحبت‌های دو هنرمند مشهدی است درباره نقش و وظیفه هنرمند در شرایط کنونی کشور و تأثیر هنر و هنرمند در دوران تجاوز آمریکا و اسرائیل بر هنر و هنرمند.

زیست در زمانه جنگ، راه خلق را به هنرمند نشان می‌دهد

حسن آخوندپور، کارگردان سینما و تلویزیون، می‌گوید: در این شرایط، اولین صنفی که کارشان تعطیل می‌شود و وقت آزادتری نسبت به بقیه دارند، جامعه هنرمندان و فیلم سازان و بازیگران تئاتر و سینما هستند. به نظر من، این‌ها اگر به حقیقت ماجرا پی برده‌اند و می‌دانند که حقیقت کدام سمت است، رسالتشان این است که به این حقیقت‌ها دامن بزنند و صدای حقیقت را در این فضای غبارآلود که همیشه در روز‌های بحران به وجود می‌آید، به گوش همه برسانند.

حقیقت هم که الان کاملا عیان شده است و تمام دروغ‌های شبکه‌های مختلفی که مخ جوانان و حتی مخ قشر تحصیل کرده و فرهیخته ما را شست وشو می‌دادند -که این‌ها برای دموکراسی و برای آزاد کردن خفقان در ایران آمده‌اند- روزبه روز دارد برملا می‌شود.

وی در ادامه افزود: البته برای کسی که ذهنش آماده است و پذیرفته، راه‌های بسیار زیادی وجود دارد، اما برای ذهنی که نمی‌پذیرد و شاید نمی‌خواهد و از حقیقت فرار می‌کند، همه چیز سخت است و پیچیده می‌شود. به عنوان یک هنرمند، اگر با کارهایت تأثیر گذاشتی، با حرف هایت هم می‌توانی تأثیر بگذاری، می‌توانی حقیقت را تبلیغ کنی. بچه‌های فیلم ساز می‌توانند با ساخت و نشر و بازنشر کارهایشان تأثیر بگذارند. حضور در مجامع و قرار‌های شبانه‌ای که علیه جنگ برگزار می‌شود، نیز خیلی می‌تواند کمک کند.

آخوندپور درباره اینکه هنرمندان و به طور مشخص فیلم سازان چگونه می‌توانند از جنگ به عنوان زمینه و سوژه‌ای برای ساخت آثارشان در آینده استفاده کنند، بیان می‌کند: قطعا همین زیستی که در این اوضاع واحوال می‌کنیم، خودش سیگنال‌ها را با هنرمند برقرار می‌کند که بتواند ارتباط بگیرد، حالا چه در بین جنگ و چه پس از آن که برای خلق اثری جدی، نیز با یک فاصله اقدام می‌کنند.

همین زیستی که ما می‌کنیم و هنرمند دارد، خودش راه‌هایی را برای رسیدن به خلق ایده باز می‌کند. کسی با حضورش در شهر‌هایی که دارد بمب و موشک می‌خورد، مثل تهران و شهر‌های غربی می‌تواند تأثیر بگذارد و برخی با پیگیری اخبار و حضور فیزیکی درمیان مردم، می‌توانند سبب آمادگی ذهنی شان شوند. خود زیست، راه را پیدا می‌کند.

در ادامه حتما بخوانید هنرمندان مشهدی از رسالت خود پس از شهادت رهبر معظم انقلاب می گویند | وظیفه هنرمندان، بیان تعالیم شهید خامنه ای است

هنرمند باید امروز را ثبت کند تا به آینده هم نشان بدهد

حمیدرضا سهیلی، پژوهشگر تئاتر و تهیه کننده سینما، نیز درباره نقش هنرمند در زمان جنگ می‌گوید: هنرمندان هم هیچ فرقی با بقیه مردم ندارند. در این موقعیت جنگی که رهبر معظم انقلاب، فرماندهان و نیز مردم ما را به شهادت رسانده‌اند، همه باید باهم حضور داشته باشند و هنرمند هم مستثنا نیست. ولی هنرمند، چون کارش هنری است، باید بیشتر در زمینه تولید اثر در این برهه از زمان کار کند تا بتواند این لحظات را ثبت و ماندنی کند و این اتحادی که مردم دارند را بتواند گزارش و ثبت کند و حتی برای آیندگان هم به نمایش بگذارد.

او در ادامه درباره کار هنرمندان عرصه تئاتر، توضیح می‌دهد: بچه‌های تئاتر، کمی کارشان فرق می‌کند. نویسنده با قلمش کار می‌کند و فیلم ساز‌ها می‌توانند به کار‌های مستند رو بیاورند، اما برای کار تئاتر نیاز است که گروهی جمع شوند و تمرینی بکنند و سالنی برای اجرا فراهم باشد و الان، چون امکانات در مشهد موجود نیست، مقداری مستثنا می‌شوند نسبت به بعضی هنرمندان. ولی بازهم می‌توانند در میدان حضور داشته باشند.

همچنین می‌توانند نمایشنامه‌هایی با این مضامین را ثبت کنند و آماده شوند برای زمانی که امکان اجرا داشته باشند. حضور در حوادث و مکان‌ها و بین مردم و صحبت کردن با آن ها، این آمادگی را به نمایشنامه نویسان می‌دهد که سوژه‌ها و ایده‌هایی برای نوشتن در آینده پیدا کنند.

سهیلی در پایان یادآوری می‌کند: هنرمند نباید منفعل باشد؛ حالا هرکه در هر شاخه‌ای از هنر که هست، می‌تواند از این وقایع استفاده کند یا در آن نقش داشته باشد؛ یک نفر با نوشتن، یک نفر با فیلم ساختن، یک نفر با نقاشی کشیدن و.... مهم این است که شور و زندگی در جامعه باشد.